काठमाडौं — हिमाली जिल्लाका बासिन्दाका लागि प्रमुख आम्दानी स्रोत मानिने यार्सागुम्बा उत्पादन पछिल्ला वर्षहरूमा लगातार घट्दै गएको पाइएको छ। ‘सुन फल्ने जडीबुटी’ भनेर चिनिने यार्सागुम्बाबाट हुने आम्दानी घट्दा हिमाली समुदायको जीविकोपार्जनमा प्रत्यक्ष असर परेको छ।

अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र एकाइ (एक्याप) मनाङका अनुसार पछिल्ला पाँच वर्षमा यार्सागुम्बा संकलन र बिक्री दुवैमा गिरावट आएको छ। आर्थिक वर्ष २०७८–७९ मा १०७.०५२ किलो यार्सागुम्बा बिक्री हुँदा सबैभन्दा बढी राजस्व संकलन भएको थियो। तर, आव २०८२–८३ को फागुनसम्म आइपुग्दा संकलन ४७.८ किलोमा झरेको छ।

एक्यापको तथ्यांकअनुसार पाँच वर्षमा कुल ४०१.९५७ किलो यार्सागुम्बाबाट करिब एक करोड २३ लाख ५४ हजार रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ। यस अवधिमा रोयल्टी तथा दस्तुरबाट हुने आम्दानी पनि निरन्तर घट्दो क्रममा रहेको छ।

स्थानीय तह र संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन समितिको आम्दानीमा कमी आउँदा विकास बजेटमा समेत असर परेको छ। हिमाली क्षेत्रका पालिकाहरू सडक, शिक्षा र स्वास्थ्य कार्यक्रमका लागि यार्सागुम्बा राजस्वमा निर्भर रहेको बताइन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तन, तापक्रम वृद्धि, अनियमित वर्षा तथा अनियन्त्रित संकलनका कारण यार्सागुम्बा उत्पादनमा गिरावट आएको हो। पहिले प्रशस्त पाइने यार्सागुम्बा अहिले दुर्लभ बन्दै गएको स्थानीय संकलकहरूको भनाइ छ।

आम्दानी घटेपछि धेरै हिमाली परिवार ऋण लिएर दैनिक खर्च चलाउन बाध्य भएको जनप्रतिनिधिहरूले बताएका छन्। यार्सागुम्बा संरक्षण, दिगो संकलन प्रणाली र जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरणका उपाय तत्काल आवश्यक रहेको विज्ञहरूको सुझाव छ।